Alacağın Temliki

ALACAĞIN TEMLİKİ

Prof. Dr. Nisim FRANKO
(Bu yazı. 1981 senesinde, Doçentlik deneme dersi olarak teklif edilmiş olan mevzuun genişletilmiş şeklidir.) 

1- MEFHUM

Borç münasebetinin tarafları, biri aktif süje diğeri pasif süje olmak üzere iki kişiden ibarettir. Bunlarda, aktif süje alacaklı; pasif süje borçludur. Umumiyetle, alacaklı ile borçlu arasında doğmuş olan hukuki rabıta sona erinceye kadar, değişmezler. Başka bir tabirle, borç sona erinceye kadar, onu kuran taraflar değişmez. Ancak bu husus, zaruri değildir. Gerçekten, alacak iktisadi bir kıymet ifade ettiğine göre bu alacağın sahibi bulunan kimsenin (alacaklının) bu alacağını başkasına devretmesi mümkündür. Bu durumda, kurulan borç münasebetinde, borçlu aynı kaldığı halde alacaklı değişmiş olur.(1)

Buna mukabil, aynı borç münasebetinde, pasif süje olan borçlunun da değişmesi mümkündür. Kendisinin ifa etmesi gerekli ivazın başkasına nakli mümkündür. Bu takdirde, ilk borç münasebetinin pasif süjesi değişmiş olur. Borç münasebetinde, aktif süje olan, alacaklının değişmesi “alacağın temliki” müessesesi ile, yine borç münasebetinin “pasif’ süjesinin değişmesi ise, “borcun nakli” müessesesi ile gerçekleştirilebilir.(2) Borçlar Kanunumuz her iki müesseseyi de kabul ve tanzim etmiştir. Bu derste, borç münasebetinin aktif süjesinin değişmesini intaç eden, alacağın temliki müessesesini tetkik edeceğiz.

Şunu belirtmek gerekir ki, alacağın temliki (ve borcun nakli) Roma Hukukunda kabul edilmiş degildir.(3) Filhakika; bu hukukta borç münasebeti, tarafların şahısları nazarı dikkate alınarak, tanzim edilmiş olduğundan; borç münasebetinin taraflarının değişmesi mümkün değildi. Bu itibarla,alacağın temliki de mevzu bahis olamazdı. Bununla beraber; bu Hukukta dahi alacağın temliki ve borcun nakli, külli halefiyet hallerinde (mirasta) kabul edilirdi. Bu durumda, murisin bütün borç ve haklan mirasçılara, ölümle birlikte intikal ederdi. Uzun bir tekamül neticesinde, cüz’i halefiyet halinde de, alacağı bir kimseden diğerine intikal yolları araştırılmış ve bunun için, bizzat vekil menfaatine verilen vekalet (procuratio in rem suam) yolu ile bu ihtiyaç karşılanmak istenmiştir.(4) Borçlar Kanunumuz, modem telakkiyi kabul ederek, sarih bir şekilde ve Kanunun 161 ile 172. maddeleri arasında, alacağın temlikini tanzim etmiştir.

Ancak, burada işaret edilmesi gereken bir nokta vardır: B.K. 162- 172. maddelerinde tanzim edilmiş olan, alacağın temlikinde, temlik olunan husus taraflar arasında mevcut olan borç münasebeti değildir. Bu borç münasebetinden doğan münferit alacaklardır. Bundan dolayıdır ki; alacağın temlikine rağmen, alacaklı borç münasebetinden doğan talepleri, yine kendisi ileri sürebilir.(5) Mesela aktin feshini isteyebilir veya fesih ihbarda i bulunabilir.

(1) Tekinay S. S. – Akman S. – Burcuoğlu H.- Altop A.: Tekinay Borçlar Hukuku – Genel Hükümler I, 5. bası İstanbul 1985.317; Feyzioğlu N. F.: Borçlar Hukuku – Genel Bilgiler C. II İstanbul 1977.’614; Tunçomağ K.: Türk Borçlar Hukuku i-Genel Hükümler İstanbul 1976, 1074.

(2) Tekinay – Akman – Burcuoğlu – Altop: 1985.317; Saymen F.R – Elbir H. K.: Türk Borçlar Hukuku i-Umumi Hükümler İstanbul 1958.358.