İş Kazası: Tanımı, Hukuki Süreçler ve Tazminat Hakları
İş Kazası Nedir?
Sigortalının işverenin yönetim ve denetimi altında bulunduğu sırada, yaptığı işin niteliğinden doğan ya da işin gereği olan bir sebeple aniden ve dıştan gelen bir etkenle beden veya ruh sağlığının zarar görmesiyle ortaya çıkan kazalara iş kazaları denmektedir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu bu tür olayları belirli durumlarla sınırlı olarak iş kazası kapsamında değerlendirmektedir.
İş Kazası Sayılan Haller
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca aşağıdaki durumlar iş kazası olarak kabul edilmektedir:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
- Görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde,
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zaman diliminde,
- İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında.
İş Kazası Nasıl İspatlanır?
Her türlü delille iş kazalarının ispatı mümkündür. En önemli deliller şunlardır:
- İş kazası tutanağı
- Hastane raporları
- Tanık beyanları
- Olay yeri inceleme raporları
- Görgü şahitlerinin ifadeleri
İşverenin iş kazasını belgelememesi, idari para cezalarına ve tazminat sorumluluğuna neden olabilir.
İşverenin Yükümlülükleri
İşveren, kazayı derhal kolluk kuvvetlerine ve en geç üç iş günü içinde SGK’ya bildirmelidir. Bildirim e-sigorta üzerinden veya taahhütlü posta ile yapılabilir. Bildirim yapılmaması halinde 1.500 TL’den başlayan idari para cezaları uygulanır ve geçici iş göremezlik ödemesi işverenden tahsil edilir.
İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları
İş kazası geçiren sigortalıların ve ölmeleri halinde hak sahiplerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan yararlanabilecekleri yardımlar şunlardır:
- Geçici iş göremezlik ödeneği
- Sürekli iş göremezlik geliri
- Ölüm geliri
- Cenaze ödeneği
- Evlenme ödeneği
Geçici İş Göremezlik Ödeneği Nedir ve Nasıl Alınır?
Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası sonucu geçici olarak çalışamayacak duruma gelen sigortalıya verilen maddi destektir. SGK tarafından sağlanan bu ödeme; ayakta tedavilerde günlük kazancın 2/3’ü, yatarak tedavilerde ise 1/2’si oranında hesaplanır. Ödeneğin alınabilmesi için iş kazasının SGK’ya süresi içinde bildirilmiş olması ve iş göremezlik raporunun Kurumca onaylanması gerekir. PTT veya ilgili bankalar aracılığıyla işçiye ödeme yapılacaktır.
Meslek Hastalığı Nedir ve İş Kazasıyla Farkı Nedir?
Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı işin niteliği nedeniyle zaman içinde ortaya çıkan hastalık türüdür. İş kazasından farklı olarak ani değil, uzun vadeli maruziyetle oluşur. Örneğin kimyasal maddelere sürekli temas sonucu solunum yolu hastalıkları gelişmesi bir meslek hastalığıdır. Meslek hastalığında da SGK’ya bildirim yapılması, sağlık raporu alınması ve hukuki hakların zamanında kullanılması gerekmektedir.
İş Kazasında Tazminat Davaları
İş kazası geçiren işçi, Türk Borçlar Kanunu kapsamında işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ölüm halinde ise yakınları, destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
İş Kazalarında Tazminat Miktarı
Tazminat miktarı şu unsurlara göre hesaplanır:
- İşçinin yaşı
- İşçinin ücret düzeyi
- Maluliyet oranı
- Kusur dağılımı
Sigortalının aylık gelirinin %70’i temel alınarak yapılan hesaplamalarda, işçinin kusur oranı ve SGK tarafından yapılan ödemeler de dikkate alınır.
İş Kazası Tazminatını Kim Öder?
İşveren, iş kazalarında kusurlu bulunursa zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Öte yandan aşağıdaki durumlarda sorumluluk ortadan kalkar.
- Mücbir sebep: İşverenin kontrolü dışında gelişen olağanüstü durumlar.
- Ağır kusur: İşçinin veya üçüncü kişinin ağır kusurlu davranışı.
- Kaçınılmazlık: Tüm önlemlere rağmen engellenemeyen kazalar.
Zamanaşımı Süresi
İş kazası sebepli tazminat davalarında zamanaşımı süresi kural olarak 10 yıldır. Ancak ceza davası açılması halinde, ceza davasının zamanaşımı süresi uygulanır. Maluliyetin zamanla artması durumunda süre, kesin tespit tarihinden başlar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İş kazalarından doğan tespit ve tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise zararın meydana geldiği yer, işverenin yerleşim yeri veya mağdurun ikametgahı mahkemesidir.
Arabuluculuk Süreci
Tazminat talepleri açısından dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Ancak tespit, itiraz ve rücu davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır.
İşveren ve İşçi Açısından Avukat Desteği
İş kazası sonucunda hak kaybına uğramamak ve süreci profesyonel biçimde yürütmek için hem işçi hem işverenin iş hukuku alanında uzman bir avukattan destek alması büyük önem taşır. İşverenin süreçte yapacağı yanlış işlemler, ciddi mali ve itibar kayba yol açmaktadır
Sonuç
İş kazaları, işçilerin sağlığını, işverenin sorumluluklarını ve kurumların yükümlülüklerini ilgilendiren çok yönlü bir konudur. Kazanın ardından hem işçi hem işveren kanadında dikkatli bir hukuki süreç yürütülmelidir. İşverenin yasal bildirim yükümlülüklerine riayet etmesi, işçinin ise sağlık ve tazminat haklarını doğru şekilde talep etmesi hayati öneme sahiptir. Bizimle iletişime geçin!